Trên mấy con đường còn giữ được hàng me cổ thụ, nhà cổ ở Sài Gòn thường nằm lùi sau cái sân hẹp. Cửa gỗ hai cánh sơn xanh đã bạc. Mái ngói âm dương phủ đầy rêu đen. Chỗ thì bán cà phê, chỗ bán nước sâm, chỗ bán hoa, chỗ treo bảng hiệu miếng dán nhỏ. Đoạn nào chật thì mặt tiền bị xe máy chiếm gần hết, khách ngồi sát vách, ghế nhựa kê xếp lớp. Đoạn nào trống thì cả cái thềm ba bậc đá xanh còn nguyên, người bán dọn hàng ra ngồi ngay trên bậc, bên dưới là mấy chiếc ghế nhựa đỏ để khách đứng chờ hoặc ngồi nhờ khi hết chỗ.
Những căn nhà cổ còn giữ hiên rộng trên đường Lê Thánh Tôn
Đoạn đường này có mật độ nhà cổ dày hơn các trục khác trong quận 1. Nhiều căn có hiên sâu đến hai mét, đủ che nắng cho cả dãy ghế nhựa kê sát vách. Người bán thường đặt xe đẩy hoặc bàn nhỏ ngay trên bậc tam cấp. Khách muốn mua thì đứng dưới lòng đường, tay cầm ly cà phê. Khung giờ chật nhất là từ 7 giờ đến 9 giờ, khi dân văn phòng gần đó ghé mua rồi đi tiếp. Từ 10 giờ trở đi, hiên vắng hơn, chỉ còn vài khách ngồi bệt trên ghế nhựa, nói chuyện với nhau bằng giọng rất nhỏ. Đi bộ từ ngã tư Lê Thánh Tôn đến ngã ba Pasteur mất chừng sáu phút nếu không dừng lại. Đoạn này ít khi ngập vì mặt đường cao hơn các trục ngang. Điểm trừ là bãi đỗ xe bốn bánh gần đó rất ít chỗ, muốn gửi phải vòng ra đường song song, đi bộ ngược lại gần trăm mét.
Mặt tiền nhỏ trên Tôn Thất Thiệp, khách đứng chờ dưới lòng đường
Con đường này có vài căn nhà cổ mặt tiền chưa đến bốn mét, cửa sổ xếp lá sơn trắng đã ố. Người bán kê hai cái ghế nhựa xanh sát cửa, một cái để túi, một cái để khách ngồi nếu may mắn còn trống. Phần lớn khách phải đứng, vì chỗ ngồi chỉ đủ cho ba người. Cách trạm xe buýt gần nhất khoảng hai mươi bước chân, nên nhiều người xuống xe rồi ghé mua luôn. Buổi trưa, từ 11 giờ rưỡi đến 1 giờ, chỗ này gần như kín, xe máy dựng hàng dài sát lề. Sau 2 giờ, quán vắng dần, người bán bắt đầu dọn ghế nhựa vào trong, chỉ để lại một cái ngoài hiên cho khách lỡ đường. Đôi khi trời mưa lớn, nước từ máng xối nhà cổ chảy xuống ngay giữa hiên, khách phải đứng nép vào cửa. Một số căn ở đây đã đổi chủ, người bán mới giữ nguyên cách kê ghế nhưng mở cửa muộn hơn, thường đến gần tám giờ sáng mới thấy bày biện.
Khu nhà cổ quanh chợ Tân Định, ghế nhựa tràn ra vỉa hè
Quanh khu chợ Tân Định, nhà cổ thường nằm trong các hẻm nhỏ hoặc ngay mặt tiền các con đường cắt ngang. Hiên nhà không còn nguyên vì nhiều căn đã cơi nới, nhưng người bán vẫn giữ thói quen kê ghế nhựa ra sát vỉa hè. Khách đứng thành nhóm ba bốn người, tay cầm ly, mắt nhìn dòng xe đông đúc. Khung giờ đông nhất là sáng sớm và chiều muộn, khi người đi chợ về ghé qua. Từ 9 giờ đến 10 giờ là lúc trống nhất, người bán thường ngồi nghỉ trên chính chiếc ghế dành cho khách. Đoạn từ Hai Bà Trưng rẽ vào chợ chỉ khoảng hai trăm mét, nhưng đi bộ mất gần năm phút vì phải né xe đẩy và người đứng mua hàng. Chỗ để xe máy hạn chế, nhiều người phải gửi trong hẻm rồi đi ra. Vào mùa mưa, khu này ngập nhẹ, nước dâng lên tới bậc thềm, ghế nhựa phải kê cao hơn hoặc dẹp vào trong.
Con hẻm nhà cổ trên đường Nguyễn Thị Minh Khai
Hẻm ở đây hẹp, hai bên là tường gạch cũ và cửa sắt sơn xanh. Vài căn nhà cổ trong hẻm vẫn giữ được hiên nhỏ, đủ để người bán đặt một chiếc bàn gỗ thấp và hai ghế nhựa. Khách mua thường đứng ngoài hẻm vì xe máy không vào được. Từ đầu hẻm đến chỗ bán mất khoảng hai phút đi bộ, nhưng phải vòng qua một khúc cua tối. Khung giờ trống là từ 2 giờ đến 4 giờ chiều, còn lại đa số thời gian trong ngày đều có người lui tới. Một bất tiện dễ thấy là lối vào hẻm nằm phía sau một trạm điện, che khuất tầm nhìn từ đường lớn. Người bán ở đây thường không mở cửa cố định, có hôm dọn hàng từ sáu giờ sáng, có hôm gần trưa mới thấy. Khách quen thường đứng đợi dưới chân tường, chỗ có mấy viên gạch vỡ làm dấu.
Nhà cổ trên đường Trần Hưng Đạo, khúc gần bến xe buýt
Khúc đường này có vài căn nhà cổ hai tầng, ban công sắt uốn hoa văn, cửa chớp gỗ. Người bán cà phê thường ngồi trước hiên, kê một dãy ghế nhựa đỏ dọc theo chân tường. Khách đứng mua phần lớn là người chờ xe buýt, vì bến gần đó chỉ cách chừng ba mươi bước chân. Buổi sáng từ 6 giờ đến 8 giờ là lúc chật nhất, dòng người đi làm chen nhau, có khi phải xếp hàng dài. Từ 9 giờ trở đi, chỗ này vãn hơn, ghế nhựa được xếp chồng lên nhau để tiết kiệm chỗ. Điểm bất tiện là mặt tiền hẹp, muốn kê thêm ghế phải chiếm lòng đường, nên cứ đến giờ cao điểm là ách tắc cục bộ. Mấy căn nhà cổ ở đây cũng đang sửa chữa dần, giàn giáo che mất hiên, người bán phải chuyển sang bên kia đường.
Mấy căn nhà cổ ven kênh Nhiêu Lộc, chỗ ngồi tính bằng bước chân
Ven kênh Nhiêu Lộc, nhà cổ không nhiều như trong trung tâm, nhưng vài căn còn giữ được hiên lát gạch bông và mái ngói cũ. Người bán thường đặt xe nước ngay trước hiên, kê ba bốn chiếc ghế nhựa cho khách đứng hoặc ngồi. Khung giờ đông là chiều muộn, khi người đi bộ ven kênh dừng lại nghỉ chân. Sáng sớm thì vắng, chỉ có vài khách quen ngồi uống rồi đi. Từ cầu gần nhất đến chỗ này mất khoảng bốn phút đi bộ, men theo lối nhỏ dưới chân cầu. Nhược điểm rõ nhất là mùa mưa nước kênh dâng lên, mùi ẩm từ dưới bốc lên, người bán phải dời ghế vào sát vách. Một vài căn đã thay chủ, người mới giữ nguyên cách bày biện nhưng đổi giờ mở cửa sớm hơn, có khi từ năm giờ rưỡi sáng đã thấy đèn.
Muốn thấy rõ cách những căn nhà cổ này sống chung với phố, nên ghé vào khoảng 7 giờ sáng hoặc sau 4 giờ chiều, khi ghế nhựa vừa được kê ra và người bán còn đủ thời gian để chỉ chỗ đứng.
Đọc thêm: Tiệm cắt tóc 50.000 đồng trong hẻm 142 Nguyễn Trãi
