Bốn cửa vòm quay ra bốn tuyến đường Tháp Mười, Lê Tấn Phát, Nguyễn Hữu Thọ. Mái ngói cong phủ khối nhà lớn nằm giữa khu Chợ Lớn. Bên trong, hàng trăm sạp xếp thành dãy, người bán ngồi im trên ghế nhựa, mắt nhìn theo từng bước chân khách. Chợ Bình Tây chạy như một cỗ máy đã quay gần trăm năm, mỗi buổi sáng mở cửa là một nhịp trao đổi mới bắt đầu.
Một ngôi chợ hai lớp người
Du khách nước ngoài đến Bình Tây với máy ảnh và danh sách quà mang về. Họ dừng trước những sạp bánh kẹo, hạt khô, thuốc bắc đóng gói sẵn, hỏi giá bằng tiếng Anh bập bõm và trả tiền bằng tờ tiền vừa đổi ở quầy vàng. Người Sài Gòn thì khác. Họ đi vào chợ từ sớm, chọn từng ký tôm khô, cân lại túi mực, mặc cả vài nghìn đồng rồi rời đi trong vòng mười lăm phút. Hai dòng người ấy gặp nhau giữa cùng một lối đi nhưng gần như không nhìn nhau.
Số khách đông không làm thay đổi cách bán
Mỗi năm có khoảng 120.000 lượt khách quốc tế ghé chợ, con số mà nhiều khu chợ trong thành phố mơ cũng không tới. Nhưng điều đáng nói nằm ở chỗ khác: lượng khách ấy không kéo theo một cuộc lột xác nào của gian hàng. Sạp vẫn bày biện như cũ, giá vẫn niêm yết bằng tiếng Việt, người bán vẫn giữ thói quen ngồi chờ khách hỏi trước. Sự đông đúc của du lịch không biến nơi này thành một điểm tham quan được dàn dựng, nó chỉ chồng thêm một lớp khách lên trên nhịp buôn bán vốn có.
Du khách chụp ảnh, tiểu thương tính chuyện khác
Với người đứng sau quầy, mỗi đoàn khách là một cơ hội ngắn. Họ học vài câu chào, chuẩn bị sẵn túi nhỏ đựng quà, giữ điện thoại để quét mã thanh toán. Nhưng họ cũng biết rõ khách tham quan mua ít hơn khách quen. Một người mua sỉ trong chợ có thể lấy vài chục ký mỗi tuần, trong khi khách du lịch chỉ mang về vài gói nhỏ. Vì vậy, gian hàng vẫn phải giữ mối với các mối lái quen thuộc, vẫn phải có hàng sẵn cho người đi chợ buổi sáng, và vẫn xem khách nước ngoài là phần thêm chứ không phải trụ cột.
Bài toán giữ chân khách giữa khu chợ trăm tuổi
Điều khiến Bình Tây còn đông khách sau gần một thế kỷ nằm ở vị trí và ký ức. Khu chợ nằm ngay trục đường lớn của quận 6, gần các tuyến xe buýt, dễ ghép vào lịch trình tham quan Chợ Lớn. Kiến trúc cũ với giếng trời giữa chợ và những dãy sạp gỗ tạo nên khung cảnh mà nhiều nơi khác trong thành phố đã đánh mất. Nhưng giữ được khách không đồng nghĩa với việc giữ được sức mua. Nếu chỉ dựa vào dòng khách tham quan, các sạp nhỏ sẽ khó sống, bởi chi phí mặt bằng và hàng hóa không chờ ai.
Chỗ đứng của chợ trong túi tiền người thành phố
Người Sài Gòn đến Bình Tây vì lý do rất cụ thể: mua đồ khô giá tốt hơn siêu thị, tìm thuốc bắc theo toa, mua vải và phụ liệu cho tiệm may nhỏ. Những nhu cầu ấy không đổi theo mùa du lịch. Vì thế, chợ vẫn là một mắt lưới trong chuỗi cung ứng của nhiều hộ kinh doanh nhỏ trong thành phố. Thay vì chỉ nhìn vào con số khách quốc tế, câu chuyện của Bình Tây nằm ở việc nó vẫn giữ được chức năng chợ đầu mối cho người dân địa phương trong khi trở thành điểm dừng chân của du khách.
Đi chợ như một cách đọc thành phố
Một buổi sáng ở Bình Tây cho thấy thành phố vận hành ra sao: người bán mở sạp từ tờ mờ, xe hàng len vào cửa hông, khách du lịch theo đoàn bước qua cổng chính, tiếng mặc cả trộn giữa hai thứ tiếng. Không cần bảng hiệu hoành tráng, khu chợ tự kể câu chuyện về một Sài Gòn vừa giữ nếp cũ vừa mở cửa cho người lạ. Ai muốn hiểu thành phố này ăn gì, mua gì, bán gì, chỉ cần ghé qua đây vào lúc chợ còn chưa đông, đứng yên một chỗ và nhìn cách các sạp hàng mở ra.
Đọc thêm: Đi bộ rừng Sác bằng giày thể thao và suýt về tay không vì hụt chuyến phà
