Những hàng hoa sữa đứng dọc vỉa hè nhiều tuyến phố, tán rộng che mát cả đoạn dài. Cuối thu, đầu đông, mùi hương nồng phủ lên không gian. Người đi bộ ngẩng lên nhìn chùm hoa trắng. Người chạy xe máy ngoái theo làn hương. Kẻ dừng lại hít một hơi dài, người khác vội kéo khẩu trang kín mặt. Một loài cây quen đến mức thành ký ức đô thị, nhưng cũng chính nó gây tranh luận không dứt về mùi hương và sự an toàn của cây xanh trong phố.
Cuộc khảo sát bắt đầu từ vỉa hè đông người
Chính quyền đô thị tiến hành khảo sát những nơi trồng hoa sữa dày, đồng thời lấy ý kiến người dân về mức ảnh hưởng của mùi hoa và các phương án giữ nguyên, cắt tỉa hoặc di chuyển cây. Cách làm này khác thói quen ra quyết định từ trên xuống. Người sống cạnh cây được hỏi. Người ngửi mùi mỗi ngày được hỏi. Cả người chịu bóng râm và người phải dọn lá rụng cũng được hỏi. Với một đô thị lớn, lắng nghe trước khi đụng tới cây xanh là bước đi đáng chú ý, bởi cây không chỉ là cảnh quan mà còn là phần của đời sống thường nhật.
Mùi hương đẹp trong ký ức, không dễ chịu với mọi người
Hoa sữa có mùi thơm đậm, lan xa, đặc biệt về đêm và sáng sớm. Với nhiều người, đó là dấu hiệu chuyển mùa, là ký ức tuổi trẻ, là thứ hương khó lẫn. Nhưng cùng làn hương ấy, người mẫn cảm thấy chóng mặt, nhức đầu, khó thở. Cư dân trong hẻm nhỏ, nhà mặt tiền sát gốc cây, người mở cửa hàng buổi tối đều có trải nghiệm riêng. Hỏi ý kiến vì thế không đơn thuần là chuyện thẩm mỹ đô thị. Đó là chuyện sức khỏe và chất lượng sống của từng khu phố.
Cây xanh và an toàn mùa mưa bão
Ngoài mùi hương, câu chuyện còn liên quan đến sự an toàn. Cây hoa sữa thường có tán lớn, thân cao, rễ ăn nông, dễ nghiêng ngả khi mưa lớn, gió mạnh. Thành phố mưa nhiều, nên cắt tỉa hay di chuyển cây không chỉ để giảm mùi mà còn phòng ngừa rủi ro giao thông. Cành khô, cành nặng có thể rơi xuống đường vào giờ tan tầm, ảnh hưởng tới người đi xe máy, xe đạp, người bán hàng rong. Một cuộc khảo sát cần tính cả yếu tố này, thay vì chỉ dừng ở chuyện mùi hoa dễ chịu hay khó chịu.
Chuyện ăn uống, buôn bán dưới tán cây
Trong những con hẻm có hàng quán, cây hoa sữa thường là điểm hẹn quen. Quán cà phê cóc, xe bánh mì, gánh hủ tiếu đặt ghế nhựa dưới bóng cây. Mùa hoa nở, khách ngồi lâu hơn, nhưng cũng có người chọn quán khác vì mùi hương quá nồng. Người bán hàng phải cân nhắc. Cây tỏa bóng mát giúp quán đông khách, nhưng hoa rụng đầy bàn ghế, lá rơi làm trơn vỉa hè. Giữ nguyên, cắt tỉa hay di chuyển cây sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới nhịp buôn bán nhỏ, tới chỗ ngồi của thực khách và tới cách người dân chọn tuyến đường đi bộ buổi tối.
Bài học cho Sài Gòn trước khi động vào cây
Thành phố Hồ Chí Minh cũng có nhiều tuyến đường rợp bóng cây, trong đó không thiếu loài cây có mùi hương đặc trưng hoặc tiềm ẩn rủi ro khi mưa gió. Câu chuyện khảo sát ở Hà Nội gợi mở một quy trình đáng tham khảo: xác định khu vực trồng dày, lắng nghe phản hồi của người sống xung quanh, đánh giá tác động tới sức khỏe, giao thông và sinh kế, rồi mới chọn giải pháp. Người dân Sài Gòn, khi được hỏi ý kiến về cây xanh trước cửa nhà hay trên tuyến đường đi làm quen thuộc, sẽ thấy điều đó thiết thực, bởi cây xanh không của riêng ai mà là bối cảnh chung của cả khu phố.
Lắng nghe thành một phần của quản lý đô thị
Một cuộc khảo sát về cây hoa sữa có thể chỉ là bước khởi đầu, nhưng nó đặt ra câu hỏi lớn hơn về cách đô thị đối xử với cây xanh và với người dân. Không phải mọi cây đều phải giữ. Không phải mọi cây đều phải chặt. Mỗi quyết định cần dựa trên dữ liệu cụ thể, ý kiến đa chiều và tầm nhìn dài hạn. Điều người sống trong thành phố chờ đợi không chỉ là một hàng cây đẹp hay một mùi hương dễ chịu. Họ chờ một môi trường sống được lắng nghe, được tôn trọng và được điều chỉnh khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Hoa sữa nở vào tháng mấy?
Ở Hà Nội, hoa sữa thường nở rộ từ cuối tháng 10 đến tháng 12, có năm kéo sang đầu tháng 1. Mùi hương đậm nhất về đêm và sáng sớm, khi không khí lạnh và ẩm.
Trồng hoa sữa trên phố có nguy hiểm không?
Cây có tán lớn, thân cao, rễ ăn nông nên dễ nghiêng khi mưa bão. Cành khô có thể rơi vào giờ tan tầm. Nhiều đô thị phải cắt tỉa định kỳ hoặc thay cây ở vị trí sát đường để giảm rủi ro giao thông.
Người dân góp ý về cây xanh ở đâu?
Thường qua phường, tổ dân phố hoặc đường dây tiếp nhận của đơn vị quản lý cây xanh. Khi có khảo sát, ý kiến được ghi theo từng tuyến đường và từng gốc cây cụ thể, nên nêu rõ địa chỉ và tình trạng cây để dễ đối chiếu.
Đọc thêm: Cát đỏ tràn đường Phan Thiết – Mũi Né và chuyện đi lại của người Sài Gòn
