Trên những tuyến cao tốc cửa ngõ phía đông và phía tây nam thành phố, chuyện xe nối đuôi nhau sát rạt trong làn ngoài cùng đã thành nếp. Cục Cảnh sát giao thông vừa đề nghị lắp biển báo và kẻ vạch tại 77 vị trí thuộc 16 tuyến cao tốc để xử phạt hành vi không giữ khoảng cách an toàn. Với người chạy xe mỗi ngày từ trung tâm Sài Gòn ra Long Thành, Dầu Giây hay Trung Lương, đây là chuyện đường đi làm chứ không còn là tin quy định.
Vì sao nếp chạy xe trên cao tốc không giữ khoảng cách lại khó bỏ
Nhìn từ làn đường, khoảng cách an toàn bị bào mòn bởi ba thói quen rất thật. Thứ nhất là chen làn: chỉ cần một khe hở bằng nửa thân xe, tài xế phía sau đã lách vào, khiến xe trước buộc phải nhả ga hoặc phanh gấp. Thứ hai là bám đuôi để không bị cắt mặt: nhiều người tin rằng giữ xa thì sẽ có xe khác chèn lên, nên chọn cách dính sát cho chắc. Thứ ba là đường đông vào giờ cao điểm, khi lưu lượng vượt sức chứa của tuyến, việc giữ đúng cự ly trở thành điều khó thực hiện nếu không muốn bị coi là chạy chậm.
Chính vì vậy, việc lắp biển báo và kẻ vạch ở 77 vị trí không chỉ là chuyện cắm biển. Nó chạm vào cách tài xế ra quyết định trên đường: nhìn biển để biết đoạn nào bị soi, nhìn vạch để ước lượng cự ly, và quan trọng hơn là biết rằng hành vi bám đuôi có thể bị ghi nhận bằng hình ảnh thay vì chỉ bị nhắc nhở.
Chuyện túi tiền và lịch trình của người chạy xe đường dài
Với nhóm tài xế xe tải, xe khách và xe hợp đồng chạy tuyến cố định, quy định về khoảng cách không mới. Điều mới là khả năng bị xử phạt tự động, kéo theo áp lực giữ đúng cự ly trên suốt . Một chuyến từ miền Tây lên Sài Gòn hay từ thành phố đi Vũng Tàu, Đà Lạt sẽ phải tính lại thời gian: chạy đúng khoảng cách đồng nghĩa với việc không thể ép ga để bù giờ trễ, và nếu bị phạt, khoản tiền đó trừ thẳng vào chuyến.
Với người đi làm bằng xe máy trên các tuyến song hành và quốc lộ dẫn lên cao tốc, tác động đến gián tiếp nhưng rõ. Khi xe lớn buộc phải giữ khoảng cách, dòng xe trên các nhánh vào cao tốc cũng chậm lại theo, và giờ cao điểm buổi sáng ở các nút giao như An Sương, Bình Thái hay Long Phước có thể kéo dài hơn. Đây là kiểu thay đổi mà người sống ở rìa thành phố cảm nhận trước tiên, vì họ phụ thuộc vào cao tốc để vào trung tâm mỗi ngày.
Ở góc buôn bán, các quán ăn sáng và cà phê ven các đầu mối lên cao tốc thường sống nhờ nhịp dừng chân của tài xế. Nếu thời gian di chuyển bị siết chặt hơn, thời gian dừng cũng bị cắt ngắn, và doanh thu buổi sáng ở những điểm này thay đổi theo. Những chủ quán nhỏ ở gần nút giao thường nhìn biển báo giao thông như nhìn lịch làm ăn của mình.
Biển báo mới có đủ để đổi hành vi trên đường
Kinh nghiệm ở nhiều đô thị cho thấy biển báo chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm vạch kẻ rõ ràng, camera ghi nhận và mức xử phạt đủ sức răn đe. Việc chọn 77 vị trí trên 16 tuyến cho thấy cách làm có trọng tâm, thay vì rải đều. Điều này phù hợp với thực tế cao tốc, nơi tai nạn liên hoàn thường xảy ra ở những đoạn có mật độ nhập làn cao, tầm nhìn hạn chế hoặc mặt đường thay đổi.
Tuy nhiên, nếu chỉ có biển mà thiếu hướng dẫn cụ thể về cự ly theo tốc độ, tài xế vẫn sẽ ước lượng bằng cảm giác. Khoảng cách an toàn không phải một con số cố định cho mọi loại xe và mọi điều kiện thời tiết. Trời mưa, đường trơn, xe chở nặng thì cự ly phải dài hơn. Một tấm biển nhắc nhở có thể tạo ý thức, nhưng để hình thành phản xạ giữ khoảng cách, cần thời gian và sự nhất quán trong xử lý.
Điều người thành phố chờ ở lần siết này
Cái người đi đường mong không phải là thêm một quy định, mà là đường chạy đều hơn. Bớt bám đuôi đồng nghĩa với bớt phanh gấp, bớt tai nạn chuỗi, và bớt những buổi sáng kẹt cứng vì một va chạm nhỏ ở làn ngoài. Với thành phố phụ thuộc vào cao tốc để kết nối cảng, khu công nghiệp và các tỉnh lân cận, việc giữ khoảng cách an toàn là chuyện của cả dòng xe, không riêng ai.
Chuyện lắp biển ở 77 vị trí vì thế đáng được nhìn như một bước khởi đầu. Điều còn lại nằm ở cách các tài xế Sài Gòn điều chỉnh chân ga, và ở cách lực lượng chức năng duy trì việc xử lý đủ minh bạch để người chạy xe tin rằng giữ khoảng cách là lựa chọn an toàn hơn, chứ không phải lựa chọn bị thiệt.
Câu hỏi thường gặp
Biển báo giữ khoảng cách trên cao tốc có bắt buộc không?
Không bắt buộc mọi xe phải tuân theo, nhưng khi đã cắm biển, tài xế cần chấp hành. Mức phạt cho hành vi không giữ khoảng cách an toàn hiện là 800.000 đến 1.000.000 đồng với ô tô.
Khoảng cách an toàn trên cao tốc được tính thế nào?
Thông thường lấy theo tốc độ: chạy 60 km/h giữ khoảng 35 m, 80 km/h giữ 55 m, 100 km/h giữ 70 m. Trời mưa hoặc đường trơn thì nên cộng thêm 20-30%.
Đọc thêm: Thành phố chạy theo quy định mới từ tháng 10
