Mưa chiều Sài Gòn đổ ngang hông nhà, nước từ mái ngói già chảy thành dòng đục ngầu dọc vách tường gạch ngả màu rêu. Những căn nhà cổ còn giữ nếp xưa nằm rải rác trên Nguyễn Thị Minh Khai, Tôn Thất Thiệp, hay một nhánh nhỏ của Phạm Ngọc Thạch. Mặt tiền hẹp, chỉ vài ba mét, nhưng ăn sâu vào trong đến mấy chục mét. Cửa gỗ lim hoặc gõ đỏ đóng đinh ốc vít từ thời Pháp, số nhà sơn dầu đã phai, mở ra hành lang lát gạch bông hình lục giác. Khách thuê phần lớn là sinh viên và người lao động nhập cư, chia nhau từng phòng nhỏ, mỗi phòng một cửa sổ chớp lá sách. Tất cả cùng gồng gánh việc giữ căn nhà đứng vững qua ba bốn tháng mưa dầm.
Cửa gỗ đóng mở dưới cơn mưa đầu mùa trên đường Tôn Thất Thiệp
Căn nhà nằm cách ngã tư Tôn Thất Thiệp khoảng bốn phút đi bộ, nép sau hàng me tây già, trước mặt là quán cà phê cóc mở từ sáu giờ sáng đến chín giờ tối. Người ở trọ kể rằng mỗi khi mưa lớn, cánh cửa gỗ chính phải được chèn thêm hai miếng nêm cao su ở góc dưới. Nếu không nước tràn vào sẽ làm gỗ nở ra, kẹt cứng không đóng lại được. Khung giờ mưa nặng nhất là từ hai giờ đến năm giờ chiều. Buổi sáng từ tám giờ đến mười giờ thường khô ráo, nên việc lau chùi và đánh dầu bóng cho cửa phải tranh thủ làm sớm. Một chị ở trọ lâu năm cho biết mỗi mùa mưa phải thay khoảng ba bộ nêm gỗ vì chúng bị ngấm nước rồi mục. Cửa gỗ ở đây là mặt tiền duy nhất mà cả xóm nhìn thấy, nên dù bận đến đâu, người ta cũng phân công nhau quét lá me rụng trước thềm vào mỗi sáng chủ nhật. Có điều bất tiện là con hẻm trước nhà chỉ rộng chừng hai mét. Xe ba gác chở vật liệu sửa chữa không vào được. Muốn thay mấy thanh gỗ mục phải khiêng bộ từ đầu đường vào, mất gần mười lăm phút một chuyến.
Mái ngói rêu phong và những chỗ dột cố định mùa mưa trên đường Nguyễn Thị Minh Khai
Đoạn đường Nguyễn Thị Minh Khai gần chợ Thái Bình có mấy căn nhà cổ hai tầng, mái ngói âm dương xếp lớp đã hơn bảy mươi năm. Người thuê ở đây thường đặt xô nhựa và chậu nhôm ở bốn vị trí cố định trên hành lang tầng một, nơi nước mưa dột xuống theo đúng một đường ống khói cũ. Vào những trận mưa lớn kéo dài từ tháng Năm đến tháng Mười, cứ khoảng hai mươi phút là phải đổ nước một lần, mỗi lần chừng ba lít. Để tràn sẽ thấm xuống nền gạch bên dưới. Một bác thợ hồ trong xóm nhận việc leo lên mái dán keo chống thấm với giá bốn trăm nghìn một lần, nhưng phải chờ ngày nắng ráo ít nhất hai ngày, nếu không keo sẽ trôi hết khi mưa tiếp. Từ đầu năm nay, chủ nhà đã cho thay một phần mái ngói cũ bằng tấm lợp composite màu đỏ sẫm. Trông không còn thuần nếp xưa nhưng đỡ dột hơn hẳn. Mấy người ở trọ bảo nhau rằng mùa mưa năm nay là năm đầu tiên mà hành lang tầng một không phải kê xô suốt ngày đêm, dù vẫn phải để một cái chậu nhỏ ở góc cầu thang phòng khi mưa tạt ngang. Cách dán keo này chỉ chắc với mấy chỗ nứt nhỏ, còn chỗ ngói xô lệch thì phải thay hẳn tấm mới, không thể đoán trước được.
Chuyện giữ nhà thuê qua mùa mưa ở mấy căn cổ gần Phạm Ngọc Thạch
Khu vực đường Phạm Ngọc Thạch đoạn gần bệnh viện có nhiều căn nhà cổ cho thuê nguyên căn rồi chia phòng lại, mỗi phòng có cửa sổ quay ra giếng trời. Người ở trọ ở đây thường thống nhất với nhau ba việc vào đầu mùa mưa: kiểm tra lại toàn bộ móc cài cửa sổ chớp lá sách, chà ron gạch bông bằng bàn chải sắt để nước không đọng thành vũng, và dời các đồ điện lên cao ít nhất một gang tay so với mặt nền. Một điểm chung của những căn nhà cổ này là hệ thống thoát nước mưa đi thẳng ra cống chung ở mặt tiền, nhưng cống thường xuyên bị nghẹt lá cây nên cứ mỗi trận mưa lớn là nước dâng lên lại vào sân trong, làm ướt chân tường và mấy lu nước để uống. Có nhà phải thuê xe hút bể phốt kết hợp nạo vét cống mỗi tháng một lần trong suốt mùa mưa, chi phí chia đều cho các phòng. Dù ở trọ, không ai xem đó là chuyện của riêng ai. Chỉ cần một phòng để cửa gỗ ngấm nước rồi cong vênh, cả dãy hành lang chung sẽ bị gió lùa và hơi ẩm tràn sang. Giữ cửa gỗ, giữ mái ngói, giữ nền gạch qua mùa mưa ở Sài Gòn vì thế là cách người thuê giữ cho mình một chỗ ở tạm nhưng tử tế, qua những tháng ngày thành phố mưa dầm dề từ sáng đến tối.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa Sài Gòn kéo dài từ tháng mấy đến tháng mấy?
Thường từ tháng Năm đến tháng Mười, nặng nhất là các buổi chiều từ hai giờ đến năm giờ. Buổi sáng từ tám đến mười giờ thường khô ráo, nên tranh thủ lau chùi và đánh dầu bóng cửa gỗ vào lúc này.
Dán keo chống thấm mái ngói hết bao nhiêu tiền?
Một bác thợ hồ trong xóm nhận leo mái dán keo với giá bốn trăm nghìn một lần. Phải chờ ít nhất hai ngày nắng ráo sau khi dán, nếu không keo sẽ trôi hết khi mưa tiếp.
Làm sao để cửa gỗ lim không bị kẹt khi trời mưa?
Chèn thêm hai miếng nêm cao su ở góc dưới cửa mỗi khi mưa lớn để gỗ không nở ra. Mỗi mùa mưa nên thay khoảng ba bộ nêm vì chúng ngấm nước rồi mục.
Đọc thêm: Quán cà phê trong hẻm 212 Pasteur và cuộc chen chân giờ trưa
