Con ruồi đậu trên đĩa cơm là chuyện thường ngày. Nhưng khi ruồi bay vào nhà, đậu kín mặt bàn, bám vào mâm cơm vừa dọn, người trong nhà phải đóng cửa suốt ngày, thì đó không còn là chuyện nhỏ. Ở nhiều khu dân cư Sài Gòn, cảnh này lặp lại mỗi mùa nắng nóng, nhất là gần trang trại chăn nuôi, gần bãi rác, gần kênh rạch tù đọng nước. Ruồi sinh sôi ở đó, theo gió, theo xe, theo bữa ăn bay vào tận bàn thờ, quầy hàng, nồi cơm của người dân. Vấn đề tưởng nhỏ như cánh ruồi, nhưng đủ sức làm đảo lộn cả khu phố.
Ruồi ở đâu ra và vì sao nó chạm vào túi tiền
Ở Sài Gòn, ruồi không thiếu. Các con hẻm ven kênh Nhiêu Lộc, Thị Nghè, xóm lao động cạnh chợ đầu mối, khu vực nhiều quán ăn bình dân, chuồng chó mèo nhỏ lẻ, đều có ruồi quanh năm. Mùa mưa ruồi ít hơn. Mùa nắng lên, nhất là những tuần đầu tháng Tư, khi nắng nóng kéo dài và các điểm nuôi gia cầm, heo nhỏ lẻ trong dân phát sinh mùi, ruồi đông lên thấy rõ. Ruồi mang vi khuẩn từ phân, rác, nước tù rồi đậu lên thức ăn. Đó là chuyện vệ sinh, nhưng trước tiên là chuyện kinh doanh.
Một quán cơm bình dân trong hẻm mỗi ngày bán vài trăm suất. Nếu ruồi bu đầy bàn thức ăn, khách ngồi xuống rồi đứng dậy, chủ quán mất doanh thu ngay trong ngày. Không chỉ mất doanh thu, quán còn mất khách quen. Khách quen ở Sài Gòn không nói nhiều. Họ không quay lại, và họ kể cho ba người khác. Một quán cháo, xe hủ tiếu gõ, sạp cơm tấm ven đường sống nhờ khách quen quanh khu. Khi ruồi xuất hiện dày đặc, bàn nhựa đỏ thành chỗ không ai muốn ngồi. Giá không đổi, chất lượng không đổi, nhưng cảm giác mất vệ sinh thay đổi hành vi người mua.
Các hộ buôn bán nhỏ trong chợ cũng chịu cảnh tương tự. Thịt treo trên móc, rau để trên sạp, bánh mì, bánh ngọt bày trong tủ kính đóng kín là cách phòng thân quen thuộc. Nhưng không phải sạp nào cũng đủ tiền mua tủ kính, không phải quán nào cũng lắp được màn nhựa, quạt gió, cửa lưới. Chi phí chống ruồi đội lên, lợi nhuận mỏng đi. Với sạp rau chỉ lời vài trăm nghìn mỗi buổi chợ, việc mua thêm lồng bàn, bọc nilon, thuốc xịt, cây dính ruồi là khoản không nhỏ.
Ruồi làm hỏng đường đi làm, giờ ăn và giấc ngủ
Ruồi không chỉ đậu vào thức ăn. Nó bay vào nhà, đậu lên quần áo đang phơi, lên màn, lên gối, lên mặt người đang ngủ trưa. Một hộ ở khu trọ nhỏ trong thành phố, buổi trưa muốn nghỉ ngơi trước ca chiều, nhưng ruồi bu vào chân, vào tay, không ngủ được. Buổi tối, đèn sáng, ruồi bu vào bóng đèn, bám vào tường, đậu lên mâm cơm. Đóng cửa suốt ngày là cách duy nhất để giữ nhà sạch, nhưng đóng cửa trong cái nóng Sài Gòn cũng là cách tự làm khổ mình. Nhà có trẻ nhỏ càng khổ. Trẻ không ra ngoài chơi được, người lớn thì chia nhau dọn dẹp liên tục.
Chuyện vệ sinh ảnh hưởng thẳng đến sức khỏe. Ruồi đậu từ phân, xác động vật, nước cống rồi đậu vào đồ ăn. Tiêu chảy, ngộ độc, đau bụng thường xuất hiện sau những đợt ruồi dày. Ở các phòng khám tư trong hẻm, người dân đến mua thuốc tiêu hóa nhiều hơn vào những tuần ruồi nhiều. Không ai gọi đó là dịch bệnh, nhưng nó là dạng phiền toái sức khỏe âm thầm, gặm dần sức lao động của người thành phố.
Đi làm cũng bị ảnh hưởng. Người bán vé số, chạy xe ôm, bán hàng rong ngoài đường không thể đóng cửa. Họ ngồi cả ngày trong không khí có ruồi, vừa đuổi ruồi, vừa giữ đồ ăn cho khách. Nếu ruồi bu vào gánh hàng, khách đi chỗ khác, thu nhập trong ngày giảm. Một buổi sáng mất vài chục nghìn, một tuần mất vài trăm nghìn. Số tiền đó với nhiều người là tiền chợ một ngày.
Chuyện con ruồi nói lên chuyện quy hoạch và ý thức chung
Ruồi không tự nhiên sinh ra. Nó sinh ra từ nơi có chất thải hữu cơ, nước tù, môi trường ẩm nóng. Ở một thành phố còn nhiều khu chăn nuôi nhỏ lẻ nằm ngay trong dân, chuyện ruồi xảy ra là hệ quả của quy hoạch chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa. Trang trại trong khu dân cư, chuồng heo cạnh nhà ở, bãi rác tự phát cạnh quán ăn, đó là những mắt xích tạo ra ruồi. Giải quyết tận gốc phải xử lý nguồn sinh ra ruồi, tức là quản lý chăn nuôi, thu gom rác, xử lý nước thải. Nhưng đó là việc dài hạn, cần ngân sách và quyết định ở tầm thành phố.
Trong ngắn hạn, người sống trong khu vực bị ruồi vẫn phải tự xoay. Đậy thức ăn bằng lồng bàn, đậy thùng rác, dọn nước tù, phát quang bụi rậm, treo bẫy ruồi, dùng hương muỗi, lắp lưới chống muỗi cho cửa sổ. Những việc đó tốn công, tốn tiền, nhưng không giải quyết được nguồn. Nếu hàng xóm không làm cùng, ruồi từ nhà bên vẫn bay sang. Chuyện vệ sinh, vì thế, không thể là chuyện riêng của mỗi hộ.
Ở Sài Gòn, khu dân cư nào cũng có vài điểm nóng ruồi. Có nơi ruồi từ chợ đầu mối, có nơi từ bãi rác, có nơi từ cống. Nhưng tựu trung, ruồi đến từ một chỗ chung, và người chịu đựng cũng là một cộng đồng chung. Một con ruồi đậu vào mâm cơm gia đình không còn là câu chuyện cá nhân. Nó là câu chuyện của cả con hẻm, con đường, phường. Khi hàng quán ế khách, người lao động mất ngủ, trẻ con không dám ra sân chơi, thì con ruồi đã trở thành vấn đề đô thị đúng nghĩa, dù nhỏ đến mấy.
Thử một lần đếm số ruồi đậu trên thùng rác trước nhà vào sáng sớm, bạn sẽ thấy vấn đề rõ hơn mọi lời giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mùa nắng ruồi ở Sài Gòn lại nhiều?
Vì nắng nóng kéo dài làm chất thải hữu cơ phân hủy nhanh, ruồi sinh sản mạnh. Các điểm nuôi nhỏ lẻ, bãi rác, kênh tù đọng là nơi ruồi đẻ trứng.
Làm sao để giảm ruồi trong nhà mà không cần dùng hóa chất nhiều?
Đậy kín thùng rác, dọn nước tù, phát quang bụi rậm, đậy thức ăn bằng lồng bàn. Lắp lưới cửa sổ và treo bẫy ruồi cũng giảm đáng kể.
Ruồi từ nhà hàng xóm bay sang thì xử lý thế nào?
Khó xử lý triệt để một mình. Nên trao đổi với hàng xóm cùng dọn vệ sinh khu vực chung, hoặc báo tổ dân phố nếu có điểm phát sinh ruồi lớn.
Đọc thêm: Rà soát giao thông quanh khu công nghiệp: bữa sáng, ca làm và chuyến xe cuối ngày
