Dọc quốc lộ 1 từ miền Tây lên Sài Gòn, những chuyến xe khách, xe tải nối đuôi nhau qua cầu Cần Thơ mỗi ngày một dày. Bến xe miền Tây lúc rạng sáng đã rộn tiếng còi, hàng quán ven đường mở cửa từ 3 giờ để kịp phục vụ tài xế chạy đêm. Trong khi đó, tuyến đường sắt từ TP.HCM đi Cần Thơ vẫn chỉ nằm trên giấy quy hoạch. Cầu Cần Thơ 2 được Bộ Xây dựng phê duyệt chủ trương đầu tư hôm nay hứa hẹn thay đổi cục diện ấy, nhưng câu chuyện không dừng ở một cây cầu.
Một công trình, hai tầng vận tải
Cầu Cần Thơ 2 dài khoảng 17,6 km cả đường dẫn, nối tỉnh Vĩnh Long với TP Cần Thơ, vượt sông Hậu cách cầu Cần Thơ hiện hữu chừng 4,5 km về phía hạ lưu. Điểm đầu gắn với cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ tại nút giao Chà Và, điểm cuối nối cao tốc Cần Thơ – Hậu Giang tại nút giao IC2. Cầu chính thiết kế dây văng hai tầng, kết cấu giàn thép. Tầng trên dành cho 6 làn cao tốc, mỗi làn rộng 3,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/h, mặt cắt ngang rộng 30,5 m và không có làn dừng khẩn cấp. Tầng dưới dành cho đường sắt đôi khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, tốc độ thiết kế 160 km/h với tàu khách và 120 km/h với tàu hàng.
Phần đường dẫn và cầu trên tuyến có quy mô 6 làn xe cùng hai làn dừng khẩn cấp rộng 3 m mỗi làn, tốc độ 100 km/h, mặt cắt ngang 32,2 m, dùng kết cấu dầm Super T và giàn thép. Tổng vốn đầu tư dự kiến 27.050 tỷ đồng từ ngân sách trung ương, khởi công năm 2027 và hoàn thành sau 5 năm. Trong đó, bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại Vĩnh Long khoảng 2.266 tỷ đồng, tại TP Cần Thơ khoảng 824 tỷ đồng; phần xây dựng cầu và đường dẫn khoảng 23.959 tỷ đồng, chiếm gần 89% tổng mức đầu tư. Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận làm chủ đầu tư giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc rộng rãi và phối hợp với các địa phương xác định ranh giới.
Bữa ăn và túi tiền người Sài Gòn nhìn từ bến xe miền Tây
Với người sống ở TP.HCM, cầu Cần Thơ 2 trước hết là chuyện của những chuyến hàng. Hiện tại, rau củ, trái cây, thủy sản từ các tỉnh đồng bằng đổ về chợ đầu mối Bình Điền, Hóc Môn mỗi đêm bằng xe tải qua cầu Cần Thơ. Một cây cầu mới rộng 6 làn, tốc độ 100 km/h sẽ giúp giảm ùn tắc tại nút giao Chà Và, nơi xe container và xe khách thường xếp hàng dài vào giờ cao điểm. Thời gian giao hàng rút ngắn đồng nghĩa chi phí vận chuyển hạ, giá rau tại chợ đầu mối có thể bớt căng thẳng hơn vào những dịp lễ Tết.
Nhưng tác động rõ hơn nằm ở lộ trình đường sắt. Tuyến TP.HCM – Cần Thơ từng được nhắc đến trong quy hoạch, nay cầu Cần Thơ 2 dành sẵn tầng dưới cho đường sắt đôi khổ 1.435 mm. Người đi làm ăn xa, sinh viên, lao động phổ thông từ miền Tây lên Sài Gòn sẽ có thêm lựa chọn ngoài xe khách giường nằm. Một chuyến tàu 160 km/h từ Cần Thơ về TP.HCM trong tương lai gần như chắc chắn rẻ hơn và an toàn hơn xe khách chạy đêm. Các bến xe miền Tây, miền Đông sẽ phải tính lại bài toán phân luồng.
Với tiểu thương ở chợ Bến Thành, chợ An Đông hay những tuyến phố chuyên doanh trên đường Nguyễn Trãi, chuyện cầu đường xa xôi ấy lại gắn với giá nhập hàng. Hàng từ Cần Thơ, Hậu Giang, Vĩnh Long chở lên Sài Gòn bằng xe tải nhỏ thường qua cầu Cần Thơ cũ. Khi cầu mới hoàn thành, xe tải nặng có thể chạy cao tốc xuyên suốt, giảm chi phí xăng dầu và thời gian chờ đợi. Một người bán trái cây ở chợ đầu mối cho biết mỗi chuyến hàng từ miền Tây lên mất thêm vài trăm ngàn tiền cầu đường và hao xăng vì kẹt xe; nếu cầu mới thông thoáng, khoản đó sẽ bớt đi.
Đường sắt lên ngôi hay vẫn là giấc mơ dài
Điểm đáng chú ý nhất trong thiết kế cầu Cần Thơ 2 là tầng dưới dành cho đường sắt đôi, khổ tiêu chuẩn 1.435 mm. Đây là lần đầu một cây cầu lớn qua sông Hậu tính sẵn chỗ cho tàu chạy, thay vì làm đường bộ trước rồi nhiều chục năm sau mới tính chuyện đường sắt. Cách làm này giúp khai thác chung công trình, tránh giải phóng mặt bằng lần hai, nhưng cũng đặt ra bài toán kỹ thuật không nhỏ: kết cấu giàn thép hai tầng phải chịu được tải trọng tàu hỏa và xe container cùng lúc, trong khi phần cầu chính không có làn dừng khẩn cấp.
Với người dân TP.HCM, tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ vẫn là câu chuyện của nhiều năm tới. Cầu Cần Thơ 2 khởi công năm 2027 và hoàn thành sau 5 năm, tức khoảng năm 2032. Đường sắt phía dưới có thể chưa có tàu chạy ngay, nhưng ít nhất hạ tầng đã sẵn sàng. Các tỉnh miền Tây và Sài Gòn sẽ có thêm một trục giao thông song song với quốc lộ 1, giảm áp lực cho cầu Cần Thơ hiện hữu vốn đã quá tải. Những chuyến xe khách đêm từ bến xe miền Tây đi Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu có thể chạy cao tốc mới, rút ngắn đáng kể.
Ở góc nhìn khác, việc Bộ Xây dựng phê duyệt chủ trương đầu tư với tổng vốn hơn 27.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương cho thấy ưu tiên hạ tầng vùng đồng bằng sông Cửu Long đang được đẩy mạnh. Câu chuyện cây cầu hai tầng không chỉ là chuyện của Vĩnh Long và Cần Thơ, mà còn là chuyện của cả vùng kinh tế phía Nam, nơi TP.HCM là đầu mối tiêu thụ và trung chuyển. Một khi cầu Cần Thơ 2 hoàn thành, hàng hóa từ miền Tây về Sài Gòn sẽ chạy trên cao tốc liên tục, còn người dân có thêm một lựa chọn tàu hỏa trong tương lai. Bài toán đặt ra là làm sao để tuyến đường sắt phía dưới không bị bỏ trống quá lâu, và các bến xe, chợ đầu mối ở TP.HCM kịp thích nghi với dòng chảy mới.
Đọc thêm: Tuyến metro 54 km Bến Thành – Cần Giờ huy động 10.000 người
