Dọc bờ biển Tàu Bể, thôn Bình Lập, xã Nam Cam Ranh (cách Nha Trang 60 km), hàng chục lồng nuôi tôm hùm nằm sát mép nước, thành lồng bám dày hàu và ốc. Khi chủ vựa kéo lồng vào bờ thuê người vệ sinh, đan lưới mới, vỏ hàu, ốc, rác nhựa và lưới cũ bị bỏ lại ngay trên cát. Nhiều đoạn, rác và ngư cụ chìm dưới mặt nước, tích tụ thành từng vạt. Có nơi bốc mùi hôi thối. Chuyện của một bãi biển miền Trung, nhưng người Sài Gòn đang làm ăn, du lịch và ăn uống ở đây cũng dính líu.
45.000 lồng tôm hùm xanh phủ kín 257 ha vịnh Cam Ranh
Vịnh Cam Ranh hiện có khoảng 257 ha vùng nuôi trồng thủy sản, với khoảng 45.000 lồng nuôi tôm hùm, chủ yếu là tôm hùm xanh. Theo thống kê, tôm hùm chiếm khoảng 95% diện tích nuôi. Hoạt động nuôi lồng bè phần lớn mang tính tự phát. Con số này lý giải vì sao rác thải nhựa từ nghề nuôi tôm hùm trở thành bài toán lớn. Mỗi lần thay lưới, vệ sinh lồng, một lượng lớn dây buộc, bao bì thức ăn, lưới cũ bị thải ra môi trường. Những người làm thuê được trả khoảng 300.000 đồng mỗi lồng để vệ sinh và thay lưới. Lưới cũ sau khi phơi khô được bán với giá 2.500 đồng mỗi kg. Lượng rác thải dọc bãi biển vẫn còn nhiều.
Du khách TP.HCM quen tắm biển Cam Ranh nay phải dè chừng
Với người dân TP.HCM, Cam Ranh là điểm đến quen thuộc của những chuyến bay ngắn, những resort ven biển và các tour lặn ngắm san hô. Nước biển Tàu Bể và Bãi Ngang từng trong xanh, bãi cát sạch đẹp, thu hút người dân đến tắm. Nay nhiều đoạn bị rác bủa vây. Trải nghiệm du lịch bị ảnh hưởng trực tiếp. Các cơ sở lưu trú tại thôn Bình Lập có lúc phải cân nhắc nhận khách vì lo chất lượng nước biển không bảo đảm, ảnh hưởng sức khỏe du khách và uy tín cơ sở. Người đang sống tại TP.HCM, một chuyến đi chơi cuối tuần hay kỳ nghỉ lễ đặt phòng ven biển Cam Ranh giờ cần thêm bước kiểm tra thông tin môi trường, chứ không chỉ nhìn ảnh quảng cáo.
Bữa ăn và túi tiền của người mua tôm hùm Sài Gòn
Tôm hùm xanh từ Cam Ranh là mặt hàng quen thuộc trong các nhà hàng hải sản ở TP.HCM, từ quận 1 đến các quận ven đô. Khi rác thải và ô nhiễm gia tăng, chi phí xử lý môi trường, chi phí vệ sinh lồng bè có thể đội lên, ảnh hưởng đến giá thành. Người tiêu dùng Sài Gòn có thể phải trả giá cao hơn cho một ký tôm hùm, hoặc đối mặt với nguồn hàng không ổn định nếu vùng nuôi bị siết chặt quy định. Ở góc khác, những hộ nuôi nhỏ lẻ, tự phát quanh vịnh Cam Ranh đang chịu áp lực kép: vừa phải giữ sản lượng, vừa phải tìm cách xử lý rác thải nhựa mà hệ thống thu gom hiện tại chưa đáp ứng.
Rác thải nhựa từ nuôi trồng thủy sản nằm ngoài hệ thống thu gom
Hiện Công ty Cổ phần Đô thị Cam Ranh chủ yếu thu gom rác sinh hoạt. Rác thải nhựa từ nuôi trồng thủy sản chưa được xử lý triệt để. Chính quyền địa phương đã nhiều lần kiểm tra, xử lý các trường hợp xả rác trái phép. Nhưng diện tích nuôi tôm hùm lớn khiến việc thu gom, xử lý rác thải nhựa từ hoạt động này trở thành thách thức. Vùng biển phía đông xã Nam Cam Ranh dự kiến bố trí vùng nuôi rộng 884 ha. Nhiều hộ đã nuôi thủy sản khác ngay tại khu vực dự kiến sắp xếp, gây khó khăn cho việc xác định ranh giới, phân chia ô nuôi, bố trí lại lồng bè và kiểm soát chất lượng nước.
Bài học từ quá khứ 2005 và cú tăng tốc 2017-2019
Hoạt động nuôi tôm hùm lồng bè phát triển từ khoảng năm 2005, ban đầu chỉ có vài lồng thử nghiệm. Giai đoạn 2017-2019, số lượng lồng bè tăng nhanh và phát triển mạnh vào năm 2022. Đến năm 2023, ô nhiễm biển trở nên rõ rệt. Nhìn vào lịch trình đó, có thể thấy bài toán môi trường không đến bất ngờ. Nó tích tụ dần theo từng mùa vụ, từng lần thay lưới, từng bao thức ăn thải ra bờ. Người làm du lịch, làm hàng ăn và cả người tiêu dùng ở TP.HCM nên nhớ chất lượng môi trường ở vùng nguyên liệu và điểm đến nghỉ dưỡng có liên quan trực tiếp đến trải nghiệm và chi phí của mình.
Hướng nào cho người Sài Gòn đang tính chuyện du lịch và mua bán
Những ai đang có kế hoạch đặt phòng ven biển Cam Ranh nên theo dõi thông tin môi trường tại khu vực thôn Bình Lập, xã Nam Cam Ranh, đặc biệt là bãi Tàu Bể và Bãi Ngang. Với người mua tôm hùm, việc tìm hiểu nguồn gốc, hỏi rõ cơ sở nuôi có tham gia thu gom rác thải nhựa hay không là cách kiểm tra thực tế. Các hộ kinh doanh ở TP.HCM nhập hàng từ Cam Ranh nên tính đến phương án dự phòng nguồn hàng khi vùng nuôi bị siết quy định. Bãi biển đẹp không tự nhiên mà có. Một bữa tôm hùm ngon trên bàn ăn Sài Gòn đang gánh theo câu chuyện môi trường ở phía sau. Còn chưa chắc chắn về tốc độ xử lý của cơ quan chức năng, nên người mua cứ hỏi thẳng chủ vựa trước khi xuống tiền.
Câu hỏi thường gặp
Bãi biển Tàu Bể Cam Ranh giờ có tắm được không?
Nhiều đoạn ở Tàu Bể và Bãi Ngang có rác và ngư cụ trôi dạt, nước có lúc đục và bốc mùi. Nếu định tắm, nên hỏi trước khách sạn hoặc người dân địa phương về tình trạng bãi tại thời điểm đó.
Tôm hùm Cam Ranh bán ở TP.HCM giá bao nhiêu một ký?
Giá thay đổi theo size và mùa, thường từ 1,2 đến 2,5 triệu đồng mỗi kg tôm hùm xanh sống tại nhà hàng. Nên hỏi rõ nguồn gốc lồng nuôi và xem giấy tờ kiểm dịch nếu mua số lượng lớn.
Rác thải nhựa từ lồng tôm hùm có được thu gom không?
Hiện Công ty Cổ phần Đô thị Cam Ranh chủ yếu thu gom rác sinh hoạt, còn rác nhựa từ nuôi trồng thủy sản chưa được xử lý triệt để. Một số hộ tự bán lưới cũ với giá 2.500 đồng mỗi kg, phần còn lại vẫn nằm dọc bờ.
Đọc thêm: Ba bài học từ nông dân đổi ruộng phèn thành trang trại tôm
