Những chậu nhuộm đặt dưới hiên nhà trình tường, nước xanh sẫm, váng lá chàm phủ mặt. Gió thổi qua, mùi lá ủ lâu ngày thoang thoảng. Cạnh đó, vải vừa vớt lên còn nhỏ nước xuống nền đất. Người Mông ở Tà Xùa vẫn giữ cách nhuộm ấy qua nhiều mùa lá.
Một buổi nhuộm chàm diễn ra thế nào trong xưởng nhỏ
Công việc bắt đầu từ những bó lá chàm đã ủ. Người Mông pha nước với tro, để hỗn hợp lên men qua nhiều ngày. Khách tới xưởng được nghe kể về cây chàm trong đời sống bản địa, về những bộ trang phục mặc trong ngày lễ, rồi được hướng dẫn từng bước nhúng vải, vắt, phơi. Mỗi lần vớt vải ra khỏi chậu, màu xanh lại đậm thêm một chút. Người làm phải kiên nhẫn lặp đi lặp lại động tác ấy. Không có cách nào nhanh hơn.
Thời gian cho một buổi trải nghiệm thường kéo dài vài giờ, đủ để khách hiểu rằng màu chàm không đến từ một lần nhúng. Những chiếc khăn, chiếc túi thành hình sau nhiều công đoạn. Người làm có cảm giác mình vừa đi qua một phần ký ức của cộng đồng nơi đây.
Góc nhìn từ thành phố về một trải nghiệm lưu trú có chiều sâu
Với người sống ở TP.HCM, chuyện lên Tà Xùa nhuộm chàm không đơn thuần là một hoạt động du lịch. Nó gợi tới cách một chuyến đi ngắn có thể mang lại giá trị lâu hơn vài tấm ảnh. Từ thành phố, khách thường bay hoặc đi xe lên Hà Nội rồi tiếp tục tới Tà Xùa. Thời gian di chuyển chiếm phần lớn . Khi đã bỏ ra ngần ấy thời gian và chi phí, việc chọn lưu trú gần xưởng nhuộm, ăn cùng bữa cơm của gia đình người Mông, ngồi lại lâu hơn một chút trở thành cách để chuyến đi không chỉ là điểm danh.
Những homestay quanh Tà Xùa thường nhận khách theo nhóm nhỏ, giá phòng thay đổi theo mùa săn mây, có khi từ 300.000 đến 600.000 đồng một đêm. Xưởng nhuộm mở cửa đón khách tạo thêm lý do để người ta ngủ lại thay vì đi trong ngày. Với chủ cơ sở lưu trú, đây là cách kéo dài thời gian khách ở lại, bán thêm bữa sáng, bữa tối và dịch vụ đưa đón. Với khách, đó là khoản chi mua một trải nghiệm cụ thể, không phải món quà lưu niệm đóng gói sẵn.
Ý nghĩa của một tấm khăn tự nhuộm với người làm nghề ở đô thị
Người thành phố quen với quần áo sản xuất hàng loạt, mua nhanh và bỏ cũng nhanh. Một buổi nhuộm chàm ở Tà Xùa đặt ra câu hỏi khác về giá trị của đồ vật. Tấm khăn tự làm không đều màu, có chỗ đậm chỗ nhạt, đường may chưa sắc, nhưng nó gắn với thời gian và công sức của người làm ra nó. Chuyện này chạm tới cách người ta tiêu tiền cho những món đồ thủ công ở phố, nơi các cửa hàng bán đồ dân tộc ngày càng nhiều nhưng ít ai biết quy trình phía sau.
Với người buôn bán nhỏ trong thành phố, sự quan tâm trở lại với đồ thủ công có thể mở ra hướng nhập hàng có câu chuyện rõ ràng thay vì hàng trôi nổi. Với người đi làm, một chuyến lên Tà Xùa học nhuộm chàm là dịp hiếm hoi tách khỏi nhịp thành phố, ngồi yên bên chậu nhuộm và nhận ra rằng có những thứ không thể rút ngắn bằng một cú nhấp chuột.
Không phải ai cũng hợp với kiểu lưu trú này. Có người thấy vài giờ bên chậu nhuộm dài hơn mức mình chịu được, nhất là khi trời trở lạnh và tay phải ngâm nước lâu. Điều đó cũng dễ hiểu. Nhưng nếu chọn ở lại hai ngày, tự tay làm một tấm khăn, thì khi về thành phố, chiếc khăn ấy nằm trong tủ, nhắc về một vùng đất có người vẫn kiên trì giữ màu chàm qua bao mùa lá.
Câu hỏi thường gặp
Học nhuộm chàm ở Tà Xùa mất bao lâu và giá bao nhiêu?
Một buổi trải nghiệm thường kéo dài vài giờ, giá dao động khoảng 150.000 đến 300.000 đồng một người tùy xưởng và loại vải mang về. Nếu muốn tự làm trọn một tấm khăn, nên ở lại hai ngày để kịp phơi và hoàn thiện.
Đi Tà Xùa nhuộm chàm mùa nào đẹp nhất?
Mùa săn mây thường từ tháng 10 đến tháng 3, trời lạnh và khô, vải phơi nhanh hơn. Mùa hè mưa nhiều, việc phơi vải có thể kéo dài, nên tính thêm thời gian lưu trú.
Ở Tà Xùa có homestay nào gần xưởng nhuộm không?
Các homestay quanh bản thường cách xưởng nhuộm vài trăm mét, giá từ 300.000 đồng một đêm. Nên hỏi trước chủ nhà về lịch xưởng mở cửa vì không phải ngày nào cũng đón khách.
Đọc thêm: Thuê căn hộ dịch vụ có bếp ở Sài Gòn để nấu chay
