Mặt ao ven thành phố được đo độ mặn từ sáng sớm. Máy sục khí chạy đều, người ta rải thức ăn thành từng vạt nhỏ, ghi vào sổ màu nước và lượng tôm còn lại. Một nông dân lớn tuổi đứng bên bờ nhìn nước. Chuyện kiếm tiền ở đây không nằm ở trồng gì cho nhiều, mà ở chỗ biết đất và nước chịu được gì.
Đất phèn mặn kể chuyện cũ
Quanh Sài Gòn có những mảnh ruộng nhiễm phèn, nhiễm mặn, trồng lúa năng suất thấp. Người quen cây lúa thấy đồng mình không còn sinh lời. Ông Tăng Văn Xúa, 69 tuổi, nằm trong số đó. Ông chuyển sang nuôi tôm công nghệ cao, thu lãi 1,5-3 tỷ đồng mỗi năm. Nhìn kỹ, đây không chỉ là chuyện đổi cây trồng. Một người sống lâu năm với đất phải thừa nhận đất không còn hợp cách làm cũ.
Ruộng phèn và bữa ăn thành phố
Thành phố ăn rất nhiều tôm. Tôm nằm trong bữa cơm, quán nhậu, nồi lẩu, khay nướng, món khô. Phần lớn tôm bán ở chợ và siêu thị đến từ các tỉnh, nhưng vùng ven góp một phần. Khi một nông dân ở đất khó chuyển nghề, nguồn cung quanh thành phố dày thêm chút ít. Người mua lẻ khó cảm nhận ngay. Tiểu thương chợ đầu mối thì biết: hôm nào tôm về nhiều, hôm nào giá nhích.
Đường đi làm khác đường đi công ty
Người nuôi tôm ven thành phố ra ao khi trời còn tối, kiểm tra nước trước khi nắng lên vì nắng làm tảo nở. Không có giờ tan ca cố định. Không có cuối tuần.
So với người đi làm nội thành, quãng đường ngắn hơn nhưng guồng thời gian khác hẳn. Mùa mưa, chuyện xả nước và giữ độ mặn căng hơn. Một trận mưa lớn có thể làm hỏng cả ao. Ở đây, người ta theo dõi dự báo thời tiết chặt hơn theo dõi lịch họp.
Túi tiền người bán hàng nhỏ
Với quán cơm tấm, tiệm bún riêu, xe hủ tiếu, giá tôm đầu vào dao động là chuyện sống còn. Giá tôm mỗi tuần được tính lại. Khi nguồn tôm trong vùng ổn định hơn, người bán bớt lo hơn một chút.
Bài học từ ông Xúa nhắc rằng người sản xuất phải tính chuyện dài hạn, không chỉ một vụ. Người bán nhỏ trong thành phố cũng vậy. Họ xoay theo giá chợ, theo mùa, theo sức mua.
Chợ đầu mối đổi theo con tôm
Tôm về chợ theo chuyến. Người ta phân loại theo cỡ, theo màu, theo độ tươi. Hộ nuôi ven thành phố có thể bán cho thương lái, cho vựa, hoặc điểm thu mua nhỏ.
Nuôi tôm công nghệ cao không chỉ đổi nghề của một người. Nó đổi cả dây chuyền nhỏ phía sau: người chở hàng, người làm đá, người bán thức ăn thủy sản, người sửa máy sục khí. Những nghề phụ này sống nhờ trang trại quanh thành phố vận hành.
Học nghề mới ở tuổi 69
Ông Xúa năm nay 69 tuổi. Ở tuổi đó học công nghệ nuôi tôm mới, đọc thông số nước, hiểu máy móc, không phải chuyện dễ. Điều chưa chắc là ai cũng làm được như ông; mỗi hộ có vốn, đất và sức khỏe khác nhau.
Ở lớp tập huấn, người lớn tuổi ngồi cạnh người trẻ, cùng ghi chép. Kiến thức cũ về mùa vụ vẫn dùng được, nhưng phải ghép với cách đo, cách tính mới. Lao động vùng ven thành phố đang đổi nghề nhanh hơn nhiều người tưởng.
Điều còn lại cho người sống trong thành phố
Bữa ăn hằng ngày phụ thuộc vào những vùng đất quanh thành phố và những người làm nghề ít được nhắc tên. Khi thành phố mở rộng, đất ven đô đổi công năng, người nông dân phải tìm cách sống khác. Người đi chợ hiểu chuyện này sẽ nhìn giá cả và chất lượng khác đi. Lần tới mua tôm, thử hỏi người bán xem hàng về từ đâu. Câu trả lời thường mở ra một câu chuyện dài hơn cái giá trên bảng.
Đọc thêm: Lương hưu, giấy ủy quyền và vòng xoay ở thành phố
