Khoảng trống sát lan can bê tông trên các tuyến đường trên cao ở Sài Gòn thường ít được chú ý, cho đến khi một chiếc xe chết máy nằm đó và cả dòng xe phía sau phải lách qua. Khoảng trống ấy là làn dừng khẩn cấp, phần bắt buộc của một tuyến cao tốc đô thị. Câu chuyện ở Hà Nội về việc có nên bỏ làn này để tăng số làn xe chạy trên Vành đai 3 trên cao đang được nhắc tới như một phép thử về cách các đô thị lớn xử lý áp lực giao thông.
Một làn đường nhỏ, một quyết định lớn
Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng phương án bỏ làn dừng khẩn cấp để bố trí ba làn xe chạy mỗi chiều trên Vành đai 3 trên cao không khả thi, vì không đáp ứng quy chuẩn thiết kế. Thông tin này đặt ra câu hỏi quen thuộc với bất kỳ thành phố nào đang chật vật với ùn tắc: khi đường không đủ rộng, có nên cắt bớt phần an toàn để có thêm chỗ cho xe chạy hay không. Ở Sài Gòn, câu hỏi ấy không hề xa lạ, bởi hệ thống đường trên cao và các tuyến vành đai đang vận hành trong điều kiện lưu lượng lớn hơn thiết kế ban đầu.
Làn dừng khẩn cấp vận hành thế nào trong ngày thường
Về nguyên tắc, làn dừng khẩn cấp dành cho xe gặp sự cố, xe cứu thương, cứu hỏa và lực lượng xử lý hiện trường. Trên thực tế, ở nhiều tuyến trên cao của Sài Gòn, làn này thường bị chiếm dụng vào giờ cao điểm, khi dòng xe dồn về các nút giao. Một chiếc xe tải nhỏ dừng đèn đỏ hay một xe container chờ nhập làn có thể biến khoảng trống an toàn thành làn chạy tạm. Cứ chức năng của làn dần bị bào mòn, và mỗi khi có sự cố thật, xe cứu hộ phải mất thêm thời gian mới tiếp cận được hiện trường.
Áp lực mở rộng làn và cái giá phải trả
Việc tăng làn chạy nghe có vẻ là giải pháp trực tiếp cho ùn tắc. Nhưng kinh nghiệm từ nhiều đô thị cho thấy thêm làn thường kéo theo thêm xe, và một khi tai nạn xảy ra, toàn bộ dòng xe phía sau bị chặn cứng vì không còn chỗ để xe gặp nạn tấp vào. Các tuyến trên cao của Sài Gòn phần lớn không có lối thoát nhanh xuống mặt đất, nên một sự cố nhỏ cũng có thể lan thành ùn tắc dài. Chi phí xử lý kẹt xe nhiều khi lớn hơn khoản tiết kiệm từ việc bỏ một làn dừng.
Chuyện đi làm và túi tiền của người thành phố
Với người đi làm bằng xe máy hoặc ô tô qua các tuyến trên cao, một làn dừng khẩn cấp còn là chỗ trú khi xe hỏng, khi trời mưa lớn hoặc khi có va chạm nhẹ. Không có làn đó, người gặp nạn buộc phải dừng ngay giữa dòng xe, kéo theo nguy cơ va chạm dây chuyền. Thời gian kẹt thêm mỗi ngày nhân với số chuyến đi sẽ đội chi phí xăng xe, phí gửi xe và cả tiền trễ giờ. Những khoản nhỏ ấy tích lại thành gánh nặng đều đặn cho các hộ gia đình sống ở vùng ven và làm việc trong trung tâm.
Bài toán quy hoạch nhìn từ các nút giao Sài Gòn
Các tuyến vành đai và đường trên cao ở Sài Gòn được thiết kế trong bối cảnh lượng xe còn thấp hơn hiện nay. Khi dân số và số xe tăng nhanh, việc mở rộng hầu như không thể thực hiện vì không còn quỹ đất. Đó là lý do các chuyên gia giao thông thường nhắc tới việc điều tiết nhu cầu, phân bổ giờ đi làm, phát triển giao thông công cộng và dùng hệ thống giám sát để xử lý sự cố nhanh, thay vì chỉ dựa vào việc cắt bớt làn an toàn. Một làn dừng khẩn cấp bị bỏ đi có thể tiết kiệm vài mét mặt đường, nhưng cái mất là khả năng ứng phó khi sự cố xảy ra.
Những chỗ buôn bán ven tuyến bị ảnh hưởng ra sao
Các tuyến trên cao ở Sài Gòn thường chạy qua khu vực có nhiều quán ăn, cửa hàng và kho bãi nằm dưới chân trụ. Khi giao thông trên cao ùn tắc, xe lớn chuyển xuống mặt đường, kéo theo cảnh chen chúc ở các hẻm nhỏ và trước cửa hàng. Ngược lại, khi tuyến trên cao chạy thông, khách từ các quận xa có thể ghé nhanh hơn. Một quyết định về làn dừng khẩn cấp, vì thế, không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà còn chạm tới nhịp mua bán của tiểu thương và thời gian giao hàng của các cửa hiệu trong thành phố.
Giữ chuẩn an toàn hay chạy theo nhu cầu trước mắt
Việc Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định phương án bỏ làn dừng khẩn cấp không khả thi đặt ra một chuẩn mực đáng tham chiếu cho các đô thị khác. Với Sài Gòn, nơi hệ thống trên cao đang là xương sống của nhiều tuyến đi làm, việc giữ đúng quy chuẩn an toàn có ý nghĩa sống còn. Song song với đó, thành phố cần đầu tư vào điều tiết giao thông, xử lý sự cố nhanh và các phương án vận tải công cộng đủ sức hút để người dân bớt phụ thuộc vào xe cá nhân. Một làn đường nhỏ có thể không giải quyết được ùn tắc, nhưng giữ được nó có thể cứu được thời gian và cả tính mạng trong những tình huống không ai mong đợi.
Câu hỏi thường gặp
Làn dừng khẩn cấp trên đường trên cao Sài Gòn có bắt buộc không?
Có. Theo quy chuẩn thiết kế đường cao tốc đô thị, làn dừng khẩn cấp là phần bắt buộc để đảm bảo an toàn. Thiếu làn này, xe gặp sự cố sẽ chặn làn chạy, gây ùn tắc và nguy hiểm.
Xe máy có được chạy vào làn dừng khẩn cấp không?
Không. Làn dừng khẩn cấp chỉ dành cho xe gặp sự cố, xe cứu thương, cứu hỏa và lực lượng chức năng. Xe máy chạy vào làn này là vi phạm, có thể bị phạt từ 100.000 đến 200.000 đồng.
Nếu bỏ làn dừng khẩn cấp thì tiết kiệm được bao nhiêu?
Mỗi làn dừng khẩn cấp rộng khoảng 2,5 đến 3 mét. Bỏ làn này có thể thêm một làn xe chạy, nhưng sẽ mất chỗ đỗ an toàn khi có sự cố, khiến ùn tắc nghiêm trọng hơn.
Đọc thêm: Cửa ngõ phía đông Sài Gòn thông đường: 2,2 ha đất và chuyện mỗi sáng đi làm
