Nằm giữa vùng đất phù sa xã Đại Điền, tỉnh Vĩnh Long (Bến Tre cũ), Nhà cổ Huỳnh Phủ hiện ra như một khối gỗ lim và căm xe xếp thẳng tầng tầng: 80 cây cột đứng sắp hàng dưới mái, nâng 540 m2 sàn nhà cách mặt đất 0,7 m, quanh nền kè đá xanh, thềm cũng viền đá xanh. Ngôi nhà được dựng năm 1890, đến nay giữ nguyên kiến trúc ban đầu, và từ năm 2011 được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Với người đang sống ở TP.HCM, đây là điểm lưu trú, tham quan đáng đưa vào lịch trình cuối tuần, kiểu chỗ ở mà khách thành phố thường tìm khi muốn ra khỏi ồn ào mà không phải đi quá xa.
Nhà rường Huế dựng giữa đất Vĩnh Long
Điều khiến Nhà cổ Huỳnh Phủ khác những căn nhà cổ khác ở miền Tây là gốc gác kiến trúc. Công trình theo phong cách nhà rường truyền thống ở Huế, dạng nhà khung gỗ chịu lực bằng hệ cột, không dựa vào tường gạch. Hệ thống cột gỗ lim và căm xe, số lượng 80 cây, là xương sống của ngôi nhà. Người từng đi Huế nhìn cách cột kèo, cách chia gian, cách chạm trổ nội thất sẽ nhận ra ngay hơi hướng xứ Thần Kinh. Người Sài Gòn chưa từng ra Huế thì có dịp xem một mẫu nhà rường ngay trong tầm vài giờ xe.
Những cánh cửa gỗ vẫn đóng mở chắc chắn
Cửa chính ra vào làm bằng gỗ, đến nay vẫn chắc chắn. Ngoài 4 cánh cửa ở gian chính còn 8 cánh cửa phụ chia đều hai bên, cho thấy ngôi nhà vốn được thiết kế để mở rộng khi có việc lớn, đóng kín khi sinh hoạt thường ngày. Cách vận hành cửa nói lên nếp sống của một gia đình lớn: linh hoạt, tiết kiệm không gian, mà vẫn giữ được sự riêng tư.
Chuyện ông Hương Liêm dừng chân bên sông
Người trông nom hiện nay kể lại gốc tích: ông Hương Liêm, tên thật Huỳnh Ngọc Khiêm (1843-1927), gốc Huế, cùng vợ và 9 người con vào đây lập nghiệp. Đến đoạn sông cách nhà khoảng 2 km, mái chèo gãy hết, không đi tiếp được. Nghe câu hò về cây khô tưới nước cũng khô, người nghèo đi đến xứ mô cũng nghèo, ông quyết định dừng lại, dựng nhà. Chi tiết này giải thích vì sao một công trình mang dáng dấp cung đình Huế lại mọc lên ở một xã ven sông miền Tây: nó là dấu vết của một lần gãy chèo, chứ không phải một kế hoạch quy hoạch nào.
Ý nghĩa với người đi lại từ TP.HCM
Từ TP.HCM, cung đường xuống Vĩnh Long qua Bến Tre cũ đã quen với dân chạy xe cuối tuần. Nhà cổ Huỳnh Phủ nằm trong nhóm điểm có thể ghé trong ngày: sáng rời thành phố, trưa tới nơi, chiều quay về. Với người làm du lịch nhỏ, đây là kiểu điểm giữ chân khách, bởi du khách không chỉ chụp ảnh mà còn được nghe kể về hệ cột gỗ và cách gia đình giữ nhà qua nhiều đời.
Giá trị của sự nguyên bản
Cái đáng chú ý không nằm ở con số 136 năm, mà ở chỗ kiến trúc vẫn nguyên bản. Nhiều nhà cổ ở Nam Bộ từng bị sửa chữa mạnh để tiện ở hơn, mất dần hệ khung gỗ. Ở đây, 540 m2 nhà, nền cao 0,7 m, kè đá xanh, thềm đá xanh, toàn bộ vẫn được giữ. Người quan tâm chuyện bảo tồn có thể xem đây là mẫu tham khảo; người chỉ muốn tìm một chỗ yên tĩnh thì có chỗ ngồi mát dưới mái gỗ giữa trưa miền Tây.
Góc nhìn cho người làm lưu trú
Những điểm như Nhà cổ Huỳnh Phủ cho thấy khách thành phố ngày càng chuộng chỗ ở có câu chuyện, thay vì chỉ có phòng và máy lạnh. Một căn nhà gỗ 80 cột, cửa gỗ mở đóng được, có người trông nom kể chuyện, tạo ra trải nghiệm mà khách sạn khó thay thế. Ai đang tính mở homestay ở miền Tây có thể nhìn vào đây để hiểu: giữ nguyên bản là cách giữ khách, còn sửa quá tay là cách làm mất điểm đến.
Một điểm dừng chân đáng có trong lịch trình
Nhà cổ Huỳnh Phủ ở ấp Khu Phố, xã Đại Điền, tỉnh Vĩnh Long, là chỗ nên ghé khi đi qua vùng Bến Tre cũ. Không cần đến như một đại cảnh, chỉ cần vào, đứng dưới hệ cột gỗ lim và căm xe, nhìn 8 cánh cửa phụ hai bên, nghe kể chuyện ông Hương Liêm gãy chèo năm xưa, là đủ hiểu vì sao người ta gọi nơi này là cung điện gỗ miền Tây. Với người sống ở TP.HCM, khoảng cách vài giờ xe là cái giá hợp lý cho một buổi chiều nhìn thấy sức nặng của 136 năm gỗ đứng yên một chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cổ Huỳnh Phủ ở đâu và mở cửa mấy giờ?
Nhà ở ấp Khu Phố, xã Đại Điền, tỉnh Vĩnh Long (Bến Tre cũ). Khách thường ghé trong khoảng 7h đến 17h, nên gọi trước cho người trông nom nếu đi nhóm đông.
Đi từ TP.HCM đến Nhà cổ Huỳnh Phủ mất bao lâu?
Khoảng 2,5 đến 3 giờ xe theo cung qua Bến Tre cũ, tùy điểm xuất phát và mức kẹt xe ở cửa ngõ thành phố. Đi sáng sớm thì tới nơi trước trưa, kịp ghé thêm vài điểm ven sông.
Vào tham quan Nhà cổ Huỳnh Phủ có mất vé không?
Thường không thu vé vào cửa, nhưng nên để lại chút tiền ủng hộ quỹ giữ nhà vì việc bảo quản 80 cây cột gỗ tốn kém. Hỏi trước người trông nom nếu muốn nghe kể chuyện dài.
Đọc thêm: Khai báo tạm trú cho khách thuê ngắn ngày ở Sài Gòn
